Бизнес білім беру саласында қандай рөл атқара алады

7 шілдеде Raison Teach For Qazaqstan және McKinsey компанияларымен бірлесіп вебинар өткізді. Спикерлер ретінде қордың негізін қалаушы және бас директоры Гульнара Салмен және Орталық Азиядағы McKinsey компаниясының басқарушы серіктесі әрі Teach For Qazaqstan Қамқоршылық кеңесінің төрағасы Дулатбек Икбаев сөз сөйледі.

Осы мақалада біз әңгімеден негізгі ойларды жинақтадық: Teach For Qazaqstan бағдарламасы қалай жұмыс істейді, ол қандай мәселені шешуге көмектеседі және неге компаниялар білім беруді адами капитал мен ел болашағына ұзақ мерзімді инвестиция ретінде қарастырады.

Бастапқы мәселе

Баланың қай жерде дүниеге келгені оның бүкіл өміріне айтарлықтай әсер етеді. Қазақстанда қала мен ауыл мектептері арасындағы алшақтық айқын сезіледі, ал соңғы 30 жылда мұғалім мамандығының беделі төмендеді. Дулатбек Икбаев атап өткендей, ұзақ уақыт бойы мектептерге теріс іріктеу орын алды.

Мен өмір сүрген елдерде, қай жерде дүниеге келгеніңізге қарамастан — ауылда ма, қалада ма — мүмкіндіктер шамамен бірдей, себебі мемлекет мектептегі білім сапасына кепілдік береді. Өкінішке қарай, бізде олай емес.

Дулатбек Икбаев

Бағдарлама қалай жұмыс істейді

Teach For Qazaqstan әртүрлі салалардың мықты университет түлектері мен мамандарын — инженерлерді, экономистерді, IT мамандарын — іріктеп, оларды мектептерде жұмыс істеуге дайындайды. Қайта даярлаудан өткен соң, қатысушылар екі жылға ауыл мектептері мен моноқалаларға барып, толық жұмыс күнімен сабақ береді.

Қайта даярлауды қордың серіктесі — SDU университеті жүзеге асырады. 2019 жылғы мұғалім мәртебесі туралы заңға сәйкес, жоғары білімі бар кез келген азамат бұл бағдарламадан өте алады. Қор әр мектепке кемінде үш қатысушы жібереді: ортаны жалғыз өзгерту мүмкін емес.

Бағдарламаның ұзақ мерзімді тиімділігі

Teach For Qazaqstan бағдарламасының ең маңызды ерекшелігі — оның әсері тек сыныппен шектелмейді. Әр қатысушы шамамен 130 балаға сабақ береді, бірақ әсері мұнымен бітпейді.

Уақыт өте келе көптеген түлектер білім жүйесінде қалып, мектеп директорлары мен өзгерістер көшбасшыларына айналады. Осылайша, бағдарлама біртіндеп тек жекелеген мектептерді емес, бүкіл жүйені өзгертеді.

Біздің білім беру жүйесін революциялық әдістермен өзгерту мүмкін емес екенін білеміз. Оның ішінде өзгерістер агенттерінің сыни массасын қалыптастыру маңызды.

Дулатбек Икбаев

Бағалау емес, жаңа мүмкіндіктер

Бағдарламаның басты мақсаты — балаларды математикадан үлгерту емес, олардың дүниетанымын кеңейту. Ауыл баласының мүмкіндіктер көкжиегі көбіне айналасында көргенімен шектеледі. Қаладан келген жас маман өз мысалында әлемнің әлдеқайда кең екенін көрсетеді. Қатысушылар балалармен тең дәрежеде сөйлесіп, олардың пікірін сұрайды; ал пікірі сирек сұралған бала үшін бұл үлкен қолдау көзіне айналады.

Басты мақсат — олардың шекарасын кеңейту. Бұл пәндік білім туралы емес, мүмкіндіктер туралы. Яғни, әлем олардың көргенінен әлдеқайда кең екені туралы.

Дулатбек Икбаев

Қор тек сабақтағы балалармен ғана емес, мектеп айналасындағы бүкіл ортаны өзгертеді. Мұғалім сыныпта баланы қолдай алады, бірақ үйде немесе педагогикалық ұжымда басқа көзқарас басым болса, әсері тез жойылады. Нағыз өзгеріс бағдарлама қатысушылары, ата-аналар және мектеп әкімшілігі бір бағытта жұмыс істегенде басталады.

Қатысушыларымызды мектепке жіберу — жақсы, бірақ әрдайым жеткіліксіз. Қатысушы оқушыға: "Сенің қолыңнан келеді, тырысу керек" деп айтады. Ал үйде анасы: "Бұл саған арналмаған" десе, мотивация бірден төмендейді. Сондықтан ата-аналармен және мектеп әкімшілігімен де жұмыс істеуіміз керек.

Гульнара Салмен

Сенім мен ашықтық

Қайырымдылық қоры үшін сенім — негізгі жұмыс құралы. Кездесуде Гульнара Салмен бақылау жүйесі қалай құрылғанын түсіндірді.

• Қор әлемнің 64-тен астам елін қамтитын жаһандық Teach For All желісінің мүшесі және оның стандарттарына, соның ішінде тәуелсіздік пен балаларды қорғау саясатына сай жұмыс істейді.
• Жыл сайынғы қаржылық аудитті халықаралық аудиторлар, оның ішінде Ernst & Young және Baker Tilly жүргізді.
• Барлық аудиттер мен есептер қордың сайтында жарияланады.
• McKinsey кеңесшілері қорға интеллектуалдық волонтер ретінде, ақысыз негізде көмектеседі.

Біздің беделіміз — ұйымның абыройы, қатысушылар мен демеушілеріміздің бізге деген сенімі.

Гульнара Салмен

Нәтижелер

Қор 2022 жылғы қыркүйекте іске қосылды және содан бері толыққанды жүйеге айналды.

• Бағдарлама төрт өңірдегі 11 мектепте жұмыс істейді, бесінші — Абай облысы — іске қосылуда.
• Алғашқы легтің барлық 28 түлегі білім беру жүйесінде қалды.

Компьютерлік ғылым пәнінің мұғалімі ретінде келген бұрынғы IT мамандары мұғалімдерге арналған құралдар әзірлеп, оларды баршаға қолжетімді етті. Қарағанды облысының ауылынан шыққан түлектер өз қаражатына ата-аналарға арналған фестиваль өткізді. Министрліктен шығып, мектепте тарих пәнінің мұғалімі болған дінтанушы қазір елдің батысында мұғалімдерге арналған семинарлар өткізеді.

Бұл оқиғалар бағдарламаның ұзақ мерзімділігін дәлелдейді: қатысушылар мектепте екі жыл жұмыс істеген соң білім беру саласынан кетпей, жүйені ішінен өзгертуді жалғастырады.

Қорды қалай қолдауға болады

Teach For Qazaqstan қайырымдылық арқылы қаржыландырылады, жобаның тұрақтылығы қолдаушылар санына байланысты. Мемлекет жүйелі түрде қатысады: қатысушыларды ресми түрде мұғалім ретінде жұмысқа алады және жалақысын төлейді.

Қорды кез келген мөлшердегі қайырымдылықпен қолдауға болады. Кездесуде талқыланған форматтардың бірі — бірнеше кәсіпкердің бірігіп, бағдарламаны белгілі бір өңірде іске қосуы.

Мен әрдайым білім беру, әсіресе мектептегі білім, салынған инвестицияның ең жоғары қайтарымын беретініне көз жеткіздім. Егер біз жауапты, мәдениетті қоғам құрғымыз келсе, ең маңыздысы — балаларға дұрыс құндылықтарды сіңіру.

Андрей Березин

Raison-ның тең құрылтайшысы

Егер қордың миссиясы сізге жақын болса және оны қалай қолдауға болатынын білгіңіз келсе, жеке Raison менеджеріңізге хабарласыңыз немесе тікелей Гульнара Салменге жазыңыз. Ол бағдарлама және қайырымдылық жасау жолдары туралы барлық сұрақтарға жауап береді: [email protected].